OleOpole.pl - Granice Górnego Śląska
  • Fot. www.muzeumtg.art.pl
    Fot. www.muzeumtg.art.pl

Granice Górnego Śląska

1920 - POSZATKOWANY GÓRNY ŚLĄSK, NOWOTWORY JĘZYKOWE
Ta stabilna, przeszło wiek trwająca sytuacja pojęciowa w odniesieniu do Górnego Śląska, uległa destrukcji po zakończeniu I wojny światowej, wraz z nowym podziałem tego regionu tym razem między trzy państwa: Niemcy, Polskę i Czechosłowację. Pojawiły się wówczas nowe twory językowe używane na opisanie różnych mniejszych części poszatkowanego Górnego Śląska. Najwięcej inicjatywy słowotwórczej w tej materii wykazała strona polska. Najpierw pojawiła się nazwa Zaolzie, używana na określenie zachodniej części Śląska Cieszyńskiego (Księstwa Cieszyńskiego), która przypadła w lipcu 1920 roku Czechosłowacji. Nazwa mająca bardzo trwały żywot, często stosowana i współcześnie. Prawie, że równolegle w czasie, bo też w lipcu 1920 roku, pojawiła się w uchwalonym przez Sejm Rzeczypospolitej Statucie Organicznym nazwa "Województwo Śląskie", jako nazwa urzędowa nowej jednostki administracyjnej, na kształt której złożyć miały się przyznane Polsce części dawnego austriackiego Śląska Cieszyńskiego ("przedzaolzia") i dawnego pruskiego Śląska Górnego. Realizacja tego projektu nastąpiła w czerwcu 1922 roku, a stolicą województwa zostały Katowice.

1922 AUTONOMICZNE WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE
Dlaczego wybrano nazwę dla tego województwa "śląskie", a nie górnośląskie? Wydaje się, że u podłoża tej decyzji legły kwestie polityczne, o wyraźnym zabarwieniu rewizjonistycznym w stosunku do reszty, pozostałej w granicach Niemiec części tego regionu. Ze względów historycznych i prawno-ustrojowych dzielono województwo śląskie wyraźnie na część cieszyńską - co utrwaliło w nazewnictwie polskim nazwę Śląska Cieszyńskiego, i górnośląską - co utrwaliło skojarzenie tego pojęcia tylko z dawnym obszarem Rejencji Opolskiej. Podkreślić należy, że granice zewnętrzne województwa śląskiego pozostały stabilne do końca II Rzeczypospolitej, pomimo planów wojewody Michała Grażyńskiego przyłączenia niektórych przemysłowych powiatów z ościennych województw krakowskiego i kieleckiego. Faktu tego nie zmieniła inkorporacja do województwa śląskiego zajętego przez Polskę w październiku 1938 r. tzw. Zaolzia, gdyż dalej obszar województwa mieścił się na historycznie ukształtowanym Górnym Śląsku. Do nowych granic państwowo-administracyjnych przystosował się także Kościół katolicki w postaci erygowanej bullą papieską Vixdum Poloniae unitas z 1925 roku nowej diecezji katowickiej, której kształt terytorialny pokrywał się z granicami administracyjnymi województwa śląskiego.

NOWOTWÓR JĘZYKOWY - "OPOLSZCZYZNA"
W połowie lat dwudziestych w polskim piśmiennictwie zaczyna się pojawiać (jego autorem jest chyba Piotr Pampuch) i z czasem utrwalać pojęcie Śląska Opolskiego, używane na określenie tej części Górnego Śląska, która pozostała w granicach Niemiec. Dlaczego? Bo nie chciano używać terminu "niemiecki Górny Śląsk" - bo przecież on był, czy raczej cały miał być, polski. W latach trzydziestych wymiennie do nazwy Śląsk Opolski w użycie zaczęło wchodzić pojęcie Opolszczyzna. Nieszczęsna ta nazwa moim zdaniem, bo kto słyszał o Wrocławszczyżnie czy Poznańszczyźnie, o wyraźnych cechach ruszczyzny, używana pierwotnie jako pewna konstrukcja stylistyczna, między innymi przez Władysława Semkowicza w Historii Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400 wydanej w Krakowie w 1933 roku. Stąd dr Urszula Zgorzelska nadała jej określenie "semkowiczowska Opolszczyzna". Niezwykle popularna stała się dopiero po II wojnie światowej. Co ciekawe jest ona obecnie używana na określenie tej części niemieckiego Górnego Śląska z okresu międzywojennego (tj. ówczesnej Prowincji Górnośląskiej), która wchodzi w skład obecnego województwa opolskiego, ale z powojennymi dodatkami dolnośląskimi [i bez części "Opolszczyzny" w woj. śląskim, tzn. takich miast jak Racibórz, Gliwice czy Bytom - przyp. red.].





Slask