OleOpole.pl - Granice Górnego Śląska
  • Fot. www.muzeumtg.art.pl
    Fot. www.muzeumtg.art.pl

Granice Górnego Śląska

REGIERUNGSBEZIRK OPPELN - REJENCJA OPOLSKA
W wyniku reform administracyjnych przeprowadzonych w Prusach na podstawie rozporządzenia z kwietnia 1815 roku (z prawomocnością od maja 1816 roku), utworzono dla części górnośląskiej Prowincji Śląskiej odrębną jednostkę administracyjną w postaci rejencji. Początkowo zresztą nazwanej Rejencją Górnośląską i dopiero później utrwaliła się urzędowa nazwa zaczerpnięta od siedziby władz administracyjnych rejencji - Rejencja Opolska (Regierungsbezirk Oppeln). Długo zresztą trwał spór o wybór stolicy rejencji, a głównym konkurentem Opola były Gliwice. O ostatecznej decyzji zadecydowała nie względy historyczne czy wielkomiejskie, ale racje strategiczne - Gliwice leżały zbyt blisko granicy z Królestwem Polskim. Rejencja Opolska była jedną z trzech, na jaką podzielony został pruski Śląsk. Prace nad jej ostatecznym kształtem terytorialnym ukończono dopiero w latach 1818-1820. W 1818 roku włączono do niej znaczną część dawnego księstwa biskupiego: powiaty nyski i grodkowski, a w 1820 roku kolejny powiat dolnośląski - kluczborski. U genezy inkorporacji powiatu kluczborskiego, przeciwko czemu protestowała zresztą szlachta tej ziemi, powołująca się na racje historycznych związków z Dolnym Śląskiem, legła chęć skupienia w jednych rękach administracyjnych wszystkich powiatów graniczących z ówczesnym Królestwem Polskim.

DE SALUTE ANIMARUM
W tym samym czasie nastąpiła znacząca zmiana w podziałach administracyjnych Kościoła katolickiego na Górnym Śląsku. W 1821 roku bullą papieską De salute animarum do diecezji wrocławskiej włączone zostały dwa diakonaty: bytomski i pszczyński, które do tej pory wchodziły w skład diecezji krakowskiej, co odzwierciedlało już tylko dawno nie istniejącą granicę między Śląskiem a Małopolską z połowy XII wieku. W ten sposób nadany został przez władze pruskie w wyniku reform administracyjnych, nie liczących się z tradycjami historycznymi, nowy kształt terytorialny pojęciu Górny Śląsk. Kształt bardzo trwały, bo przetrwał on w niezmienionej postaci przeszło sto lat, aż do nowych podziałów Górnego Śląska dokonanych po I wojnie światowej. Utrwaleniu takiego właśnie pojęcia Górnego Śląska - a więc tylko w granicach pruskiej Rejencji Opolskiej - w świadomości społecznej sprzyjały intensywne zmiany gospodarczo-społeczne, które stały się udziałem tego regionu w XIX i na początku XX wieku, będące wynikiem: uwłaszczenie chłopów, industrializacji oraz urbanizacji i co za tym szło migracji wewnętrznych i zewnętrznych ludności. Na przełomie wieków doszedł do tego wzrost nacjonalizmów i odrodzenie narodowe ludności polskojęzycznej.

O.S. O/S - OBERSCHLESIEN
Nazwa Górny Śląsk (Oberschlesien) obecna była na co dzień we wszystkich przejawach życia kształtującego się nowego, industrialnego społeczeństwa Rejencji Opolskiej: w nazwach instytucji, koncernów, towarzystw społecznych i kulturalnych, partii politycznych, tytułach gazet i czasopism. Zarówno niemieckich jak i polskich. Także w nazwach urzędowych, między innymi miast, szczególnie tych których nazwy nie były jednostkowe w Niemczech, np. Bytomia - w odróżnieniu od Bytomia Odrzańskiego, (Beuthen O.S. - tj. skrót od Oberschlesien), Kluczborka (Kreuzburg O.S.) czy Prudnika (Neustadt O.S.). Dla wyróżnienia wschodniej, przemysłowej części Górnego Śląska pod koniec XIX wieku zaczęto używać, także w nazwach półurzędowych, określenia Górnośląski Okręg Przemysłowy (Oberschlesische Inndustriebezirk).





Slask